พาไปสำรวจ พันธุ์กาแฟ หายาก ที่ควรค่าแก่การดื่ม

ย้อนกลับไปในปี 2004 Hacienda la Esmeralda ได้ส่งกาแฟ Gesha กาแฟพันธุ์ยอดนิยม เข้าประมูลประจำปีของปานามา โดยตอนนั้นนั้นราคาขายอยู่ที่ 21 เหรียญสหรัฐต่อปอนด์ ซึ่งนับได้ว่าทุบสถิติโลกในขณะนั้น ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมาทั้งโลกก็ได้รู้จักกับกาแฟในแบบที่ไม่เคยรู้จัก และรสชาติกาแฟที่ไม่เคยสัมผัสมาก่อน

แต่ในปัจจุบันนั้น เราสามารถหากาแฟ Gesha ที่ยอดเยี่ยมจากหลายแหล่งปลูกดื่มได้ง่ายกว่าแต่ก่อนมาก แม้แต่ Gesha ที่มีราคาสูงเอามากๆ เราทุกคนก็ยังคงสามารถหาดื่มกันได้อย่างง่าย อย่างน้อยก็ง่ายกว่าเมื่อก่อน เรามี Gesha จากหลากหลายแหล่งปลูก และหลากหลายสถานสถานที่ ที่รสชาติก็ยอดเยี่ยมไม่แพ้กัน ดังนั้นเราจึงอาจกล่าวได้ว่า Gesha ไม่ใช่ พันธุ์กาแฟ แบบที่เราจะหาดื่มได้ยาก หรือนับว่าเป็นหนึ่งใน “พันธุ์กาแฟหายาก” อีกต่อไปแล้ว

Coffee Cherries in Alajuela region Costa Rica

กลับกันในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา เราได้เห็นผู้ผลิตกาแฟ รวมถึงโรงคั่วกาแฟแบบพิเศษมากมาย การแข่งขันกันอย่างดุเดือด หนึ่งในการแข่งขันดังกล่าวคือเริ่มที่จะมองหากาแฟที่มีความหายากเป็นพิเศษ พันธุ์กาแฟ ที่เราหาดื่มไม่ได้ง่ายๆ อย่างเช่นกาแฟ Wush Wush, Sidra, Eugenioides หรือแม้แต่ Pink Bourbon เหล่านี้เริ่มจะมีให้เห็นในท้องตลาดแล้ว

คำถามก็คือ เหตุใดบรรดากาแฟที่ถือว่าได้ชื่อ พันธุ์กาแฟ หายาก เหล่านี้จึงได้รับความนิยมมากขึ้นเรื่อยๆ เราจึงสรรหากาแฟเหล่านี้มาดื่มกัน และทำไมกาแฟบางพันธุ์ จึงเริ่มหายไปและถูกนำมาใช้กันแล้ว

Gesha จากอดีตจนถึงปัจจุบัน

กาแฟที่คนรู้จักอย่าง Gesha และขึ้นชื่อในเรื่องของความยอดเยี่ยม เมื่อก่อนหลายคนมองว่ากาแฟตัวนี้ เป็นกาแฟหายาก มันถูกครบครั้งแรกในภูมิภาค Gesha ของเอธิโอเปีย ในช่วงทศวรรษ 1930 ไม่นานพันธุ์กาแฟ ก็ถูกส่งไปยังศูนย์วิจัยของประเทศเคนยาและแทนซาเนีย ซึ่งในตอนนั้นก็ได้ถูกบันทึกชื่อครั้งแรกว่า “Gesha”

ในช่วงทศวรรษ 1950 Tropical Agricultural Research and Higher Education Centre หรือ CATIE ในคอสตาริกา ได้ทำการซื้อเมล็ดพันธุ์ Gesha มาปลูกและทำการวิจัย ในที่สุดในช่วงปี 1960 กาแฟ Gesha ก็ได้ถูกนำไปปลูกในบริเวณทางตะวันตกของภูมิภาค Boquete ของปานามาเป็นที่เรียบร้อย

4 ทศวรรษข้างหน้าต่อมา ผู้ผลิตกาแฟชาวปานามา ได้มีการนำเอา Gesha ไปปลูกมากขึ้นเรื่อยๆ แต่ในตอนนั้นผู้คนก็ยังไม่เห็นถึงศักยภาพของกาแฟมากนัก ต้องใช้ระยะเวลาหนึ่งเลยทีเดียว ก่อนที่ทางอุตสาหกรรมจะเห็นถึงศักยภาพด้านคุณภาพที่ยอดเยี่ยม และรสชาติที่อร่อย เป็นที่ต้องการของผู้คนหมู่มากอย่างเต็มที่

จุดเปลี่ยนสำคัญ เกิดขึ้นในงานประมูลกาแฟ Best of Panama ในปี 2004 กับการที่ Hacienda la Esmeralda ได้ทำการสร้างสถิติโลกในขณะนั้น กับราคากาแฟ 21 ดอลลาร์สหรัฐ สำหรับจำนวนเงินที่มากที่สุดสำหรับการจ่ายให้กับกาแฟสาร 1 ปอนด์

และในหลายปีต่อมา สถิติเหล่านี้ก็ยิ่งพุ่งสูงขึ้น ผู้คนยอมจ่ายให้กับ Gesha มากยิ่งขึ้นในการประมูลหลายครั้งต่อมา ไม่ว่าจะเป็น

  • ปี 2019 Gesha จาก Ninety Plus ของปานามา ทำราคาได้สูงถึง 4535 ดอลลาร์สหรัฐต่อปอนด์
  • ปี 2022 ในการประมูลของ Lamastus Family Estates, Elida Estate ได้ทำการขาย Honey Gesha ด้วยราคาสูงขึ้น 6034 เหรียญสหรัฐต่อปอนด์ ซึ่งถือว่าเป็นราคากาแฟที่แพงที่สุดในโลก
  • ส่วนในงานประมูล Best of Panama ประจำปี 2023 ที่ผ่านมา ราคาประมูลสูงสุด สำหรับกาแฟ Wahsed Gesha อยู่ที่ 10,005 ดอลลาร์สหรัฐต่อกิโลกรัม ซึ่งถือว่าสร้างสถิติใหม่ให้กับงาน Best of Panama เลยก็ว่าได้

เหตุใดจึงได้รับความนิยมมากถึงขนาดนั้น

หากใครเคยได้ลิ้มลองรสชาติของ Gesha ก็อาจจะเข้าใจและไม่แปลกใจว่าเหตุใดกาแฟพันธุ์นี้ จึงเป็นกาแฟที่ได้รับความนิยมสูงเป็นอย่างมากแม้กระทั่งในปัจจุบันปัจจุบัน ด้วยรสชาติที่ยอดเยี่ยมและน่าทึ่ง หลายคนบรรยายว่ามีกลิ่นและเอกลักษณ์คล้ายกับชา ซึ่งเป็นหนึ่งในลักษณะที่โดดเด่นและเป็นที่ต้องการมากในท้องตลาด นอกจากนี้ส่วนใหญ่แล้วกาแฟ Geshaมักจะเป็นกาแฟที่ได้คะแนนมากถึง 90 คะแนนขึ้นไป เป็นปกติอยู่แล้ว หากใช้คะแนนโดยเกณฑ์ของ SCA

และนี่จึงเป็นอีกหนึ่งเหตุผล ที่น่าแปลกใจเลยว่าบาริสต้า รวมถึงผู้เชี่ยวชาญด้านกาแฟมากมาย ที่จะเลือกใช้กาแฟพันธุ์นี้ ในการแข่งขันที่จะจัดกันทั่วโลก อย่างน้อยก็ในช่วง 20 กว่าปีที่ผ่านมา และการนำกาแฟนี้ไปใช้ มันส่งอิทธิพลโดยตรงต่อแนวโน้มในอุตสาหกรรมกาแฟพิเศษในวงกว้าง ด้วยเหตุนี้เองเราจึงเห็นว่า ถึงแม้ว่ากาแฟ Gesha จะมีราคาที่ค่อนข้างแพงก็ตาม แต่เราก็ยังคงเห็นกาแฟพันธุ์นี้ หน้าเคาน์เตอร์บาร์ หรือบนชั้นวางของร้านกาแฟทั่วโลก ซึ่งในปัจจุบันมันกลายเป็นเรื่องปกติเสียแล้ว

Coffee Farming

Gesha ได้รับความนิยมน้อยลงหรือไม่

อย่างที่กล่าวไว้ข้างต้น ว่าไม่ว่าจะเวทีระดับโลกเวทีไหนก็ตาม เราก็มักจะเห็น Gesha บนเวทีเหล่านี้อยู่ตลอด แต่ความนิยมดังกล่าวก็ลดลง และถูกสังเกตเห็นได้อย่างชัดเจนก็ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการแข่งขัน World Barista Championship และ Brewer Cup ประจำปี 2021 ผู้เข้าแข่งขันได้เลือกใช้กาแฟพันธุ์ที่พิเศษ และหายากยิ่งกว่าเดิมมากขึ้น ถึงบนเวทีแข่งขันมากมาย การนำกาแฟ Gesha มาใช้จะลดลง แต่นั่นหมายความว่าตลาดโดยรวมของ Gesha จะลดลง หรือในมุมของผู้บริโภคทั่วไปมันได้รับความนิยมน้อยลงหรือไม่

อันที่จริงแล้ว หากในงานแข่งขันเหล่านี้ สามารถอ้างอิงได้บางส่วน เราจะพบว่า ก็ยังคงมีผู้เข้าแข่งขันจำนวนมาก ที่ยังคงให้ความสนใจและใช้กาแฟ Gesha ในการแข่งขันอยู่ ถึงจะมีกาแฟพันธุ์ใหม่ นำมาใช้ในงานแข่งขันเหล่านี้มากมาย ยิ่งหากเราลองดูในงานประมูลยิ่งแล้วใหญ่ ในงานประมูลมากมายที่เกิดขึ้น ตัวเลขราคาประมูลของ Gesha ก็มีอัตราที่เพิ่มสูงขึ้นทุกปี และราคากาแฟที่ได้รับราคาประมูลสูงสุด ก็ล้วนแล้วแต่เป็นกาแฟพันธุ์ Gesha

หากคำกล่าวที่ว่า ความนิยมของกาแฟ Gesha ลดลงจริง เราคงเห็นตัวเลขราคาประมูลที่สูง และความต้องการของตลาดที่ยังคงมากถึงขนาดนี้อยู่ ไม่ว่าอย่างไรกาแฟพันธุ์นี้ ก็ยังคงมีความพิเศษและน่าสนใจ ที่หลายคนมักจะดื่มกันในโอกาสพิเศษอยู่เสมอ

กาแฟพันธุ์หายาก ที่ถูกนำมาใช้ในปัจจุบัน

แม้ว่ากาแฟชื่อดัง Gesha จะไม่ได้รับความนิยมลดลง และยังคงแพร่หลายในร้านกาแฟมากมายในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ด้วยเหตุนี้เองเราจึงไม่อาจที่จะกล่าวได้ว่า กาแฟพันธุ์ Geshaเป็นกาแฟพันธุ์หายากอีกต่อไป เพราะมันสามารถที่จะหาได้ทั่วไปแล้ว

และในวันนี้เอง เราก็อยากจะพาคุณมาดูกาแฟ ที่ในปัจจุบันเราเรียกได้อย่างเต็มปากว่าเป็นกาแฟพันธุ์หายาก ที่เริ่มถูกนำมาใช้ในงานแข่งขัน และงานประมูลต่างๆ มากมาย กาแฟเหล่านี้จะได้รับความนิยมในอนาคต หรือได้รับความนิยม ไม่ว่าจะอย่างไรก็ตามกาแฟเหล่านี้ก็ถือเป็นพันธุ์กาแฟที่มีความน่าสนใจ และควรค่าแก่การหามาลองเป็นอย่างมาก

Eugenioides

ย้อนกลับไปในปี 2021 ในงานแข่งขัน World Coffee Championships กาแฟพันธุ์ดังกล่าว ที่เคยถูกลืมไปแล้วนี้ กลับมาได้รับความสนใจเป็นอย่างมาก Coffea Eugenioides ถือเป็นกาแฟที่ชื่อว่าเป็นพันธุ์ต้นกำเนิด ของกาแฟสายพันธุ์อาราบาก้า และเชื่อกันว่ามันมีต้นกำเนิดมาจากแถบแอฟริกาตะวันออก

ทั้งแชมเปี้ยนของ World Barista 2021 ไปจนถึงผู้ชนะ World Brewer Cup ต่างก็สนใจและใช้กาแฟพันธุ์นี้ ในขณะเดียวกันในปีนั้น ก็มีผู้เข้าแข่งขันอีกหลายคน ที่ใช้กาแฟ Eugenioidesเช่นเดียวกัน หลายคนที่เคยสัมผัส กล่าวว่ากาแฟพันธุ์นี้มีรสชาติที่น่าหลงใหล มีกลิ่นของผลไม้เมืองร้อนอย่างชัดเจน อีกทั้งยังมีความนุ่ม และมีความหวานที่ค่อนข้างสูง

ถึงแม้ว่าจะได้รับความสนใจของผู้คนจำนวนหนึ่งก็ตาม แต่ความต้องการในตลาดก็ยังคงต่ำมากอยู่ นอกจากนี้กาแฟพันธุ์ Eugenioides ยังเป็นกาแฟที่นำไปปลูกค่อนข้างยาก ถือว่ามีความท้าทายและเป็นกาแฟที่ให้ผลผลิตค่อนข้างน้อยด้วย

Sidra

นี่ก็เป็นกาแฟอีกพันธุ์ ที่ค่อนข้างได้รับความสนใจ และกลายมาเป็นที่พูดถึงอย่างรวดเร็ว คือกาแฟ Sidra ในช่วงปี 2019 ได้มีการใช้กาแฟพันธุ์นี้ เข้าร่วมแข่งขันในงาน WBC และกลายเป็นผู้ชนะเสียด้วย ยังมีผู้เข้าแข่งขันอีกจำนวนหนึ่งที่ใช้กาแฟ Sidra ในการแข่งขัน ดังนั้นจึงไม่น่าแปลกใจที่มันถูกพูดถึง 3 ปีต่อมา ในงานเดียวกันนี้เอง ผู้เข้าแข่งขันชาวออสเตรเลียก็ยังคงใช้กาแฟพันธุ์ดังกล่าว นำมาแข่งขัน ทำให้มันกลายเป็นเป็นที่รู้จักมากขึ้นไปอีก

ต้นกำเนิดและที่มาที่แท้จริงของ Sidra ยังเป็นที่ทราบอย่างแน่ชัดมากนัก ซึ่งผู้เชี่ยวชาญหลายคนเชื่อว่า กาแฟพันธุ์นี้มีต้นกำเนิด มาจากจังหวัด Pichincha ซึ่งตั้งอยู่ในประเทศเอกวาดอร์ แต่ก็ยังมีข้อถกเถียงกันอยู่ เนื่องจากหากลองมาศึกษาให้ลึกลงไป ลักษณะทางพันธุกรรมมันคล้ายกับกาแฟป่าของเอธิโอเปีย (Heirloom) แต่นั่นก็อาจเป็นผลมาจากการที่ที่มันผสมข้ามสายพันธุ์ระหว่าง Typica และ Bourbon

และก็เช่นเดียวกับบรรดากาแฟพันธุ์พิเศษอื่นๆ การที่จะทำให้ Sidra กลายเป็นที่นิยม ที่จะทำให้เกษตรกรนำไปปลูก ก็ยังคงเป็นเรื่องที่มีความท้าทายสูง ส่วนใหญ่ก็มาจากว่ากาแฟต้องการร่มเงาอย่างอย่างเต็มที่ มีความอ่อนไหวต่อศัตรูพืช และโรคภัยบางชนิดอยู่ ซึ่งจำเป็นที่จะต้องได้รับการดูแลอย่างมาก

Coffee in Honduras

Pink Bourbon

และก็เช่นเดิม ในงานแข่งขันเจ้าเดิม World Barista Championship ประจำปี 2023 ที่ผ่านมา มีผู้เข้าแข่งขันได้นำเอากาแฟ Pink Bourbon มาใช้งาน ซึ่งเป็นกาแฟที่ค่อนข้างมีจุดเด่นในเรื่องของรสชาติที่มีความซับซ้อน และตัวเชอรี่ที่มีลักษณะลักษณะลักษณะเป็นสีชมพูเล็กน้อย ถึงจะมาจากแหล่งอื่นก็ตาม แต่หลายคนมองมองว่ารสชาติที่ได้มีความคล้ายคลึงกับกาแฟจากปานามาและเอธิโอเปีย กาแฟพันธุ์นี้เรียกได้ว่าได้รับความสนใจมาเป็นระยะเวลาหนึ่งแล้ว และยิ่งมีการนำมาใช้ มันก็ยิ่งได้รับความสนใจเพิ่มมากขึ้น

และก็เช่นเดียวกับบรรดากาแฟหายากทั้งหลาย ต้นกำเนิดของมันยังไม่เป็นที่แน่ชัด มีข้อมูลเกี่ยวกับ Pink Bourbon อยู่น้อยมาก แต่จากการวิจัยล่าสุด มีการคาดการณ์ว่า Pink Bourbonค่อนข้างที่จะมีความเชื่อมโยงทางพันธุกรรมกับกาแฟพันธุ์ Landrace ของเอธิโอเปีย ซึ่งนี่ก็เป็นการคาดการณ์ ยังไม่ได้รับการยืนยันใดทางวิทยาศาสตร์อย่างแท้จริง

แต่ที่บอกได้คือศักยภาพของ Pink Bourbon ด้วยคุณภาพและรสชาติที่ยอดเยี่ยม กับความสนใจมาเป็นระยะเวลาหนึ่ง ทำให้เริ่มมีผู้คนนำไปปลูกบ้างแล้ว แต่ก็ยังคงจำกัดอยู่ในพื้นที่ประเทศประเทศโคลอมเบีย แน่นอนว่าหากอยากทำให้มันแพร่หลายและเป็นที่ต้องการมากยิ่งขึ้น ก็อาจจำเป็นที่จะใช้เวลา

Wush Wush

กาแฟพันธุ์นี้ มีต้นกำเนิดมาจากภูมิภาค Wushwush ในประเทศเอธิโอเปีย ปัจจุบันกาแฟพันธุ์นี้ ยังสามารถถูกพบได้ในประเทศโคลอมเบีย ด้วยตัวพันธุ์ ค่อนข้างที่จะให้รสชาติหลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นบลูเบอร์รี่ เมเปิ้ล ลาเวนเดอร์ ไปจนถึงวานิลลา กาแฟ Wush Wush เป็นที่รู้จักมากขึ้นและได้รับความนิยมเป็นพิเศษในช่วงประมาณ 2 ถึง 3 ปีก่อน

ในงานกาแฟของบ้านเรา เมื่อประมาณ 2 ถึง 3 ปีที่แล้ว ได้มีโรงคั่ว นำกาแฟ Wush Wushมานำเสนอด้วย แต่เนื่องจากเป็นอะไรที่ค่อนข้างใหม่ ดังนั้นจึงเป็นกาแฟที่มีราคาสูง หากใครมีโอกาส มันก็ควรค่าแก่การลองดูไม่น้อยเหมือนกัน

Laurina

ในปี 2018 ได้มีการใช้กาแฟ Laurina นำไปหมัก anaerobic และนำไปใช้ในงานแข่งขัน World Brewers Cup และก็ดันชนะเสียด้วย ตั้งแต่ตอนนั้นกาแฟพันธุ์นี้ ก็เรียกได้ว่าถูกจับตามองและน่าตื่นเต้นที่สุดในรอบหลายปี

นอกจากจะมีรสชาติและกลิ่นที่ยอดเยี่ยม ซึ่งจะเน้นไปที่ผลไม้รสเปรี้ยวและเมลอน Laurina ยังมีจุดเด่นที่สำคัญคือ เป็นพันธุ์กาแฟที่มีคาเฟอีนตามธรรมชาติต่ำ และด้วยเหตุนี้เอง ตัวกาแฟพันธุ์นี้ จึงมีจุดขายและจุดเด่นที่ไม่เหมือนใคร ที่เหมาะสำหรับโรงคั่วกาแฟ ที่ต้องการนำเสนอทางเลือกกาแฟคุณภาพสูง ที่ยังคงมีคาเฟอีนอยู่ในระดับต่ำแทนกาแฟปราศจากคาแฟอีนไปเลย

Laurina จึงค่อนข้างได้รับความนิยมมากในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ดังนั้นมันจึงหาได้ไม่ค่อยยากเท่าไหร่แล้ว หากเทียบกับกาแฟพันธุ์อื่นๆ ที่เราได้มานำเสนอในครั้งนี้ แต่ถึงอย่างนั้นก็ยังยาก ที่จะผลักดันให้มีการปลูกและเติบโตในวงกว้าง ทั้งนี้ก็เนื่องจากตัวกาแฟมีคาเฟอีนน้อย ดังนั้นจึงมีภูมิต้านทานต่อบรรดาสัตว์รบกวนน้อยลงไปด้วย

ในโลกของกาแฟพิเศษ ที่ผู้บริโภคต่างเสาะแสวงหาความหลากหลายมากยิ่งขึ้นในปัจจุบัน เรียกได้ว่ามีอะไรให้เราอัพเดท และให้เราได้ศึกษากันอย่างไม่รู้จบ หากเทียบกับวงการกาแฟทั้งหมด วงการกาแฟพิเศษยังถือเป็นอะไรที่ค่อนข้างใหม่ และความรู้ที่เรามีนั้นก็มีมีอยู่เพียงน้อยนิด ดังนั้นเราจึงเห็นผู้ที่ศึกษาจำนวนมาก หรือผู้ที่ทำการวิจัย เรื่องเกี่ยวกับกาแฟเหล่านี้จำนวนมาก

พันธุ์กาแฟที่เป็นที่รู้จักมากขึ้นเหล่านี้ การที่เราได้มาก็ต้องขอบคุณบรรดางานประกวด หรืองานแข่งขันกาแฟที่มีอยู่ด้วยกันมากมาย กาแฟบางพันธุ์ เราก็สามารถที่จะหาดื่มบ้าง ดังนั้นหากใครมีโอกาสได้ดื่ม ก็อาจจะลองความยอดเยี่ยมของบรรดากาแฟนี้ จะถูกใจหรือไม่ถูกใจขึ้นอยู่กับคุณเป็นคนตัดสินเอง