เป็นเวลากว่า 2 ทศวรรษ ที่ กาแฟ Gesha เป็นพันธุ์กาแฟยอดนิยมและเป็นที่ต้องการในท้องตลาดมากที่สุดในโลกพันธุ์หนึ่ง หลังจากที่มีชื่อเสียงในฐานะกาแฟพิเศษ และมีอัตราการเติบโตและเป็นที่ต้องการอย่างรวดเร็ว ซึ่งนับย้อนไปเริ่มต้นตั้งแต่ปี 2004 มีการประมูลกาแฟพันธุ์นี้มากมายตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา โดยเฉพาะอย่างยิ่ง สำหรับกาแฟ Gesha ที่มาจากปานามา
หากนึกถึงกาแฟปานามา เราหลายคนก็มักจะเชื่อมโยงกับกาแฟพันธุ์ Gesha อย่างอัตโนมัติ ทั้งนี้ก็ด้วยเหตุผลที่ว่าประเทศในแถบอเมริกากลางนี้เอง เป็นประเทศที่ผลิตกาแฟ Gesha ออกมาได้มีศักยภาพมหาศาล ทั้งในแง่ของคุณภาพ หรือในแง่ของรสชาติด้วยก็ตาม แต่ก็อย่างที่พวกเราทุกคนรู้ ต้นกำเนิดของกาแฟพันธุ์นี้นั้นมาจากประเทศเอธิโอเปีย ซึ่งในประเทศต้นกำเนิดนี้เองกาแฟ Gesha ก็ยังถือว่ามีการเติบโตและพัฒนาต่อมา นอกจากนี้ในประเทศอื่นๆเอง ก็เริ่มที่จะนำกาแฟ Gesha ไปปลูก ไม่ว่าจะในโคลัมเบียหรือกัวเตมาลาที่ก็มีชื่อเสียงเหมือนกัน รวมถึงในประเทศไทยของเราด้วย
คำถามต่อมาก็คือ กาแฟ Gesha จากแหล่งไหนนั้นดีที่สุด หรือเราสามารถหากาแฟ Gesha จากประเทศต้นทางหรือประเทศต้นกำเนิดที่ดีที่สุดได้หรือไม่ การที่เราเปรียบเทียบหรือบอกแบบนั้นมันจะยุติธรรมกับกาแฟพันธุ์นี้หรือไม่ วันนี้เราจะมาคุยกัน
ต้นกำเนิดและประวัติศาสตร์ของกาแฟ Gesha
กาแฟพันธุ์ Gesha ก็เหมือนกาแฟอีกหลายพันธุ์ มีต้นกำเนิดในภูมิภาค Gesha ของประเทศเอธิโอเปีย จากข้อมูลของ International Trade Centre Coffee Guide บอกไว้ว่ากาแฟพันธุ์ Gesha เป็นกาแฟพันธุ์พื้นเมืองของประเทศเอธิโอเปีย ในแง่ของการเกษตร มันหมายความว่ากาแฟพันธุ์นี้มีการพัฒนาตามธรรมชาติ เพื่อที่จะให้เข้ากับสภาพแวดล้อมท้องถิ่นอย่างเฉพาะเจาะจงมาแล้วกว่าหลายชั่วอายุคน ซึ่งส่วนมากแล้วจะไม่มีการแทรกแซงใด ๆ เลยจากมนุษย์ ไม่มีการไปดัดแปลงพันธุกรรม หรือมีการผสมพันธุ์ให้กับกาแฟพันธุ์นี้
ในช่วงทศวรรษที่ 1930 นักวิจัยได้ทำการรวบรวมต้นกล้าและเมล็ดพันธุ์จากเอธิโอเปีย จากนั้นมีการส่งไปยังเคนยาและแทนซาเนีย ซึ่งในตอนนั้นกาแฟพันธุ์นี้ถูกบันทึกไว้ครั้งแรกว่าชื่อ “Gesha” ต่อมาในทศวรรษ 1950 องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ Food and Agriculture Organisation (FAO) ได้ส่งต้นกล้า Gesha บางส่วน ในชื่อ VC496 ไปยังศูนย์วิจัยการเกษตรและการศึกษาระดับอุดมศึกษาเขตร้อน Tropical Agricultural Research and Higher Education Center (CATIE) ที่อยู่ในคอสตาริกา
ต่อมา CATIE ได้จัดหาเมล็ดพันธุ์ VC496 นี้ หรือก็คือ Gesha ให้กับรัฐบาลปานามา จากนั้นจึงได้ทำการแจกจ่ายกาแฟให้กับฟาร์มต่าง ๆ ที่อยู่ในเมือง Boquete ฟาร์มกาแฟแห่งหนึ่ง ชื่อว่า Hacienda La Esmeralda เป็นฟาร์มกาแฟที่จุดประกาย และผลิตกาแฟ Gesha จนได้รับรางวัลชนะเลิศจากปานามาประจำปี 2004 สิ่งนี้เองทำให้กาแฟนี้เริ่มมีชื่อเสียงและโด่งดังไปทั่วโลก
นับตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา ผู้ผลิตกาแฟก็ได้มีการต่อยอดความสำเร็จในช่วงต้น ฟาร์มกาแฟฟาร์มนี้ได้กระตุ้นความต้องการของผู้บริโภคสำหรับกาแฟ Gesha จนถึงปัจจุบันในการประมูล Best of Panama ปี 2023 Washed Geisha จาก Carmen Estate ได้รับคะแนนไปถึง 96.5 คะแนน และมีราคาขายอยู่ที่ 10,005 ดอลลาร์สหรัฐต่อกิโลกรัม ซึ่งเป็นราคาที่สูงมาก
ปัจจุบันผู้เพาะพันธุ์และผู้ปลูกกาแฟ Gesha นั้น ไม่นับว่ากาแฟพันธุ์นี้เป็นหนึ่งในกาแฟป่า หรือ Heirloom จากเอธิโอเปียอีกแล้ว แต่ถือเป็นกาแฟพันธุ์หนึ่ง นั่นหมายความว่าในช่วง 2-3 ทศวรรษที่ผ่านมา เราได้มีการจงใจปลูกกาแฟ Gesha เพื่อที่จะรักษาและแสดงให้เห็นถึงลักษณะที่เป็นที่ต้องการมากขึ้น ซึ่งลักษณะที่เป็นที่ต้องการที่ว่า ที่โดดเด่นเลยคือเรื่องของรสชาติอันน่าทึ่ง
อะไรทำให้ Gesha มีความพิเศษ
ที่น่าสนใจเลย ผู้บริโภคส่วนใหญ่มองว่ารสชาติของ Gesha มีความคล้ายกับรสชาติของชา รวมถึงมีรสชาติของผลไม้และดอกไม้อื่น ๆ ที่ซับซ้อนด้วย และก็เช่นเดียวกับกาแฟพันธุ์อื่น ๆ จากแหล่งปลูกมากมาย ปัจจัยต่าง ๆ อย่างเช่นสภาพภูมิอากาศ ภูมิภาค พื้นที่นั้น ๆ และวิธีการในการแปรรูปล้วนส่งผลต่อรสชาติของกาแฟด้วยกันทั้งสิ้น
รสชาติของกาแฟ Gesha มีเอกลักษณ์และมีความซับซ้อนสูง คอกาแฟส่วนใหญ่มองว่าไม่สามารถที่จะหาได้จากกาแฟพันธุ์อื่น ๆ มีรสชาติเป็นเลเยอร์ที่น่าสนใจ ไม่ว่าจะเป็นรสชาติของผลไม้และดอกไม้ โดยเฉพาะรสชาติและกลิ่นที่โดดเด่นของมะลิ หลายคนถึงกับมองว่า ถึงแม้กาแฟพันธุ์อื่น ๆ จะมีความซับซ้อนเหมือนกัน แต่หากมาเทียบกับกาแฟ Gesha ก็ไม่สามารถที่จะเทียบได้เลย เพราะว่ากาแฟพันธุ์นี้มีความยอดเยี่ยมขนาดนั้น
แต่ก็ต้องยอมรับว่ากาแฟ Gesha มักมีต้นทุนสูงกว่ากาแฟพันธุ์อื่น ๆ ไม่ว่าจะสำหรับผู้ผลิตหรือผู้บริโภค หากในช่วงคุณภาพเดียวกันหรือใกล้เคียงกัน กาแฟ Gesha มักจะมีแนวโน้มที่จะได้คะแนนมากกว่า หากเทียบกับเกณฑ์ของสมาคมกาแฟพิเศษ Gesha มักจะได้รับคะแนนอย่างน้อย 88 คะแนนจาก 100 คะแนน
เหตุใด Panama Gesha จึงเป็นที่นิยมและเป็นที่รู้จักมากที่สุด
ด้วยราคาประมูลที่สูงขึ้นเรื่อย ๆ นี่อาจเป็นเหตุผลที่ทำให้ปานามา ได้รับความสนใจและถือเป็นประเทศต้นกำเนิดของกาแฟ Gesha ยอดนิยม
ประเทศปานามาถือเป็นผู้นำในตลาดกาแฟพิเศษ และถือเป็นเรื่องที่น่าสนใจที่กาแฟพันธุ์นี้ ได้รับการยอมรับและถูกกล่าวถึงมาตลอดหลายปีที่ผ่านมา ว่าเป็นแหล่งกำเนิดกาแฟ Gesha ที่ดีที่สุด ทั้งนี้เหตุผลหนึ่งอาจมาจากการที่มีความและผู้ผลิตกาแฟ ที่มีการใช้นวัตกรรมใหม่มากมาย เพื่อที่จะดึงศักยภาพของกาแฟ Gesha ออกมาให้ได้มากที่สุด ทั้งนี้ก็ต้องบวกกับแนวทางการปฏิบัติและการดำเนินการทางฟาร์มที่ยอดเยี่ยม วิธีการแปรรูป ที่มีการใช้นวัตกรรมเพื่อดึงคุณสมบัติอันเป็นเอกลักษณ์เหล่านี้ออกมา
แต่ถึงจะเป็นแบบนั้นก็ตาม หลายคนก็ยังมองว่า ประเทศต้นกำเนิดที่น่าสนใจของ Gesha อีกประเทศหนึ่ง ที่น่าหามาลิ้มลองคือ Gesha จากเอธิโอเปีย ซึ่งหลายคนมองว่ามันช่างแตกต่างจาก Gesha ของปานามาอยู่มากเลยทีเดียว ซึ่งความแตกต่างที่ว่านับเป็นความแตกต่างที่น่าสนใจ
และด้วยความพิเศษที่ได้กล่าวมาข้างต้นนี้เอง หลายคนจึงมองว่าปานามา Gesha เป็นกาแฟ Gesha ที่ดีและยอดเยี่ยมที่สุด เราสามารถที่จะกล่าวอ้างแบบนั้นได้มากน้อยเพียงใด
จะว่าไปแล้วมันก็ดูคล้ายกับการที่เรากล่าวว่า ประเทศฝรั่งเศสเป็นประเทศที่ผลิตไวน์ดีที่สุด ประเทศอิตาลีมีเอสเพรสโซที่ยอดเยี่ยมที่สุด หรือประเทศเบลเยียมมีช็อกโกแลตที่ดีที่สุด คำกล่าวนี้สามารถใช้ได้เช่นเดียวกันกับการที่เราบอกว่าประเทศปานามาเป็นแหล่งกำเนิด Gesha ที่ดีที่สุด แท้จริงแล้วมันมีความเกี่ยวข้องกับชื่อเสียงของ Gesha ในปานามา ฟาร์มกาแฟในปานามามีกลยุทธ์ในการสร้างแบรนด์ที่ยอดเยี่ยม มีการโปรโมทกาแฟ Gesha บวกกับงานแข่งขันมากมาย ที่ทำให้เราสามารถที่จะกล่าวได้ว่ากาแฟ Gesha จากปานามานั้นยอดเยี่ยม แต่จะบอกว่ายอดเยี่ยมที่สุดก็ดูไม่แฟร์กับ Gesha จากที่อื่นสักเท่าไหร่นัก
เราสามารถที่จะผลิตกาแฟ Gesha คุณภาพสูงและยอดเยี่ยมได้ ในประเทศที่ผลิตกาแฟไม่ว่าจะประเทศใดก็ตาม หากมีปัจจัยต่าง ๆ สำหรับการสร้างกาแฟคุณภาพ ไม่ว่าจะเป็นสภาพอากาศที่ดี รวมไปถึงการเข้าถึงทรัพยากร บ้างก็กล่าวว่าอาจเป็นไปได้ที่พื้นที่ในปานามา เหมาะสมแก่การปลูก Gesha อีกทั้งยังมีการอำนวยความสะดวกมากมาย การสามารถเข้าถึงทรัพยากรได้ของฟาร์ม แต่ทั้งนั้นเราก็ยังคงเห็น Gesha ที่ยอดเยี่ยม จากประเทศผู้ผลิตอื่น ๆ มากมาย และประเทศเหล่านี้ก็มี Gesha ที่ได้คะแนนสูง แม้แต่ในประเทศไทยเราก็สามารถปลูก Gesha ได้และออกมายอดเยี่ยมเหมือนกัน
กาแฟ Gesha จากแหล่งผลิตอื่น
อย่างที่กล่าวไปแล้วข้างต้นว่ากาแฟ Gesha สามารถถูกนำไปปลูกได้มากมายหลายประเทศ หากมีปัจจัยต่าง ๆ ที่ครบถ้วน แต่ถึงอย่างนั้นการนำไปปลูกก็มีระดับความสำเร็จที่แตกต่างกันออกไป ยังมีปัจจัยมากมายที่ส่งผลต่อคุณภาพของกาแฟ และ Gesha ซึ่งเป็นพันธุ์กาแฟที่มีความละเอียดอ่อน ปัจจัยต่าง ๆ เหล่านั้นยิ่งเป็นตัวกำหนดคุณภาพของกาแฟมากขึ้นไปอีก
ด้วยการที่จำเป็นต้องมีเงื่อนไขที่เฉพาะเจาะจงในการปลูกกาแฟพันธุ์นี้ การที่เราจะตั้งค่ารสชาติของ Gesha จากปานามาเป็นค่ากลาง นั่นอาจทำให้เป็นเรื่องยากที่เราจะสร้างรสชาติของกาแฟ Gesha จากแหล่งอื่น ๆ ออกมาได้เหมือนหรือมีความคล้ายคลึงกัน หรือตั้งค่า Gesha จากเอธิโอเปีย เพราะว่าอย่างที่เรารู้กันว่ากาแฟเมื่อนำไปปลูกที่ไหน ย่อมมีปัจจัยที่ทำให้รสชาติแตกต่างกันออกไปด้วย
อย่างในประเทศโคลัมเบีย ก็กลายเป็นหนึ่งในประเทศที่นำ Gesha ไปปลูกและมีความโดดเด่น อย่างน้อยก็ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา เราจะเห็นได้จากงานแข่งขัน World Barista Championship พี่ได้แสดงให้เห็นถึงศักยภาพของ Gesha โคลัมเบีย
และดูเหมือนจะไม่ใช่เพียงแค่ประเทศที่กล่าวไปข้างต้นเท่านั้น ยังมีการนำ Gesha ไปปลูกอีกมากมายหลากหลายประเทศยกตัวอย่างเช่นมาลาวี คอสตาริกา เม็กซิโก ไต้หวัน หรือแม้แต่ในอินโดนีเซีย กาแฟ Gesha เป็นกาแฟที่สามารถดึงความโดดเด่นของแต่ละพื้นที่ปลูกออกมาได้ ไม่ว่าจะนำไปปลูกที่ไหนก็จะมีจุดเด่นที่แตกต่างกันออกไป มีแนวโน้มที่จะแสดงศักยภาพและเอกลักษณ์ของดอกไม้ที่มีความเฉพาะ ความฟรุตตี้ที่มีความเฉพาะ หรือรสชาติอื่นที่มีความเฉพาะตามมาด้วย
ทำอย่างไรจึงจะทำให้ได้กาแฟ Gesha ที่ดีที่สุด
เช่นเดียวกับกาแฟพันธุ์อื่น ๆ ปัจจัยมากมายอย่างพวกระดับความสูง คุณภาพดิน สภาพภูมิอากาศ อุณหภูมิ ปริมาณน้ำฝน และปัจจัยอื่น ๆ ล้วนมีผลสำคัญในการผลิตกาแฟคุณภาพสูง Gesha ก็เช่นเดียวกัน ระดับความสูงเป็นหนึ่งในตัวแปรสำคัญที่จะกำหนดคุณภาพของ Gesha ไม่เพียงแค่ปัจจัยด้านธรรมชาติเท่านั้น การเข้าถึงการเงินและทรัพยากรก็เป็นสิ่งที่สำคัญเช่นเดียวกัน
แล้วทำไมการเข้าถึงทรัพยากรและการได้รับการสนับสนุนจึงเป็นสิ่งสำคัญ มันก็ตรงตามตัว หากอยากได้ Gesha คุณภาพสูง จำเป็นที่จะต้องใช้ทรัพยากรจำนวนมาก มีการทดลองมากมายที่จะทำให้กาแฟยอดเยี่ยมขึ้นไป มีผู้ผลิตหลายรายที่ยังคงทำการทดลองกับกาแฟ Gesha ในการแปรรูปต่าง ๆ การนำไปหมักด้วยวิธีการต่าง ๆ หรือแม้กระทั่งการใช้ยีสต์ที่มีความเฉพาะเพื่อทำการเพาะเชื้อด้วย
การที่มีคนงานที่มีความรู้เฉพาะทาง มีที่ปรึกษา และมีผู้มีความรู้ที่ผ่านการฝึกอบรมมาเป็นอย่างดี มาช่วยในเรื่องของการปลูกกาแฟ เหล่านี้ก็เป็นทรัพยากรที่จำเป็นต้องเข้าถึง นั่นยังไม่รวมถึงการจัดการฟาร์มที่ดี การบริหารจัดการระบบน้ำที่เหมาะสม การเข้าถึงน้ำในกรณีที่เกิดภัยแล้งเป็นระยะเวลานาน การให้ปุ๋ยที่อุดมสมบูรณ์ ผู้ผลิตอาจจะจำเป็นที่จะต้องลงทุนไปก่อน และสละรายได้ในช่วง 2-3 ปีแรกจนกว่าพืชจะออกผล ซึ่งนั่นก็ไม่ได้การันตีว่าการปลูกพืชในครั้งนี้จะประสบผลสำเร็จ นั่นทำให้มีผู้ผลิตเหลือเพียงไม่กี่รายเท่านั้นที่สามารถเข้าถึงและผลิต Gesha คุณภาพสูงออกมาได้
โดยสรุปแล้ว เราก็สามารถที่จะกล่าวได้ว่า ถึงแม้เราจะไม่สามารถสรุปได้ว่า Panama Gesha เป็นกาแฟ Gesha ที่ยอดเยี่ยมและดีที่สุด แต่ก็ไม่สามารถปฏิเสธได้เช่นเดียวกันว่าชื่อเสียงของปานามา Gesha ก็ยังคงมีผล และทำให้ชื่อเสียงของ Gesha ยอดเยี่ยมไปเรื่อย ๆ จะไม่ว่าอย่างไร Gesha จากปานามา ก็นับว่าเป็นกาแฟที่เป็นที่ต้องการ และนับว่าเป็น Gesha คุณภาพสูงระดับโลก
แต่เราก็ต้องไม่ลืมอีกหลายประเทศที่ปลูก Gesha Gesha จากหลายประเทศมีความโดดเด่นมากยิ่งขึ้น ไม่ว่าอย่างไรก็ตาม ก็ยังคงต้องได้รับการสนับสนุนไม่ว่าจะด้านการเงินและการเข้าถึงทรัพยากรที่เหมาะสม เพื่อที่จะให้ผู้ผลิตกาแฟสามารถที่จะบรรลุเป้าหมาย สำหรับในหลายภูมิภาคในหลายประเทศที่ทรัพยากรไม่สามารถเข้าถึงได้ง่ายขนาดนั้น ถึงแม้ทานกาแฟจะยอดเยี่ยมเพียงใดแต่หากขาดปัจจัยเหล่านี้ก็ไม่อาจที่จะผลิตกาแฟคุณภาพยอดเยี่ยมออกมาได้
